Wiara i krytyka, czyli młodzi Polacy wobec religii

Kilka dni temu arcybiskup Marek Jędraszewski skomentował w Radiu Kraków badania CBOS dotyczące religijności Polaków. Hierarcha ocenił, że jednym z powodów odwrotu młodzieży od wiary jest osłabiające więzi rodzinne nałogowe korzystanie ze smartfonów. Słowa metropolity ożywiły społeczną dyskusję dotyczącą tej materii, dlatego też – w oparciu o liczne badania – spróbujmy zgłębić zagadnienie laicyzacji polskiej młodzieży i sprawdźmy, jaki jest tak naprawdę stosunek tej grupy społecznej do Kościoła i katolickiego Nauczania.

Opublikowane przez „Rzeczpospolitą” badania Centrum Profilaktyki Społecznej „Młodzi uciekają z Kościoła” (2021) pokazują, że mimo postępującej laicyzacji cały czas większość młodych Polaków pragnie żyć i wychowywać swoje dzieci w zgodzie z katolickim Magisterium oraz nie wyobraża sobie ślubu w innym miejscu jak w kościele. Traktowaniu Wiary i Dekalogu jako ważnych towarzyszy jednak niezadowolenie z reakcji polskich hierarchów na ujawniane przypadki nadużyć seksualnych. Sprawa jest więc znacznie bardziej skomplikowana niż mogłoby się to wydawać na pierwszy rzut oka.

Analizując rozmaite badania dotyczące religijności – czy to w Polsce czy w świecie – widać wyraźnie, że młodzież w naszym kraju jest absolutnym liderem jeśli chodzi o wiarę. Problem w tym, że wynika to nie z naszej siły, ale uwiądu życia duchowego w innych państwach. Ponadto to właśnie nad Wisłą obserwowane są najsilniejsze spadki statystyk dotyczących tej materii, co najpewniej wynika z faktu, że „spadamy z wysokiego konia” – kiedyś było wyraźnie lepiej, a teraz „równamy w dół” do europejskiej średniej.

Potężne – bo dotyczące 108 państw – badania Pew Research Center z 2020 roku pokazują, że to właśnie w Polsce występuje największa dysproporcja między pokoleniem rodziców i dzieci jeśli chodzi o uznawanie religii za istotną w życiu. Nasz kraj z wynikiem 23 pkt. proc. wyprzedza Grecję (22), Chile (21), Rumunię i Portugalię (po 20). Tendencja występuje również w krajach Europy Zachodniej, jednak w stopniu wyraźniej mniejszym – tam odchodzenie od wiary trwa od lat, a niereligijne dzieci niereligijnych rodziców nie dodają swojemu kraju punktów w takim zestawieniu.

Raport „Kościół w Polsce” przygotowany przez Katolicką Agencję Informacyjną (2021) wskazuje, że o ile w roku 1990 na niedzielną Mszę świętą uczęszczało 50,3 proc. zobowiązanych, to w roku 2019 ten odsetek wynosił 36,9 proc. Proces najwyraźniej widać jednak w statystykach dotyczących młodzieży – w tej grupie poziom praktyk religijnych w trakcie ostatnich trzech dekad spadł o połowę. Dziś studentów wierzących i praktykujących jest zaledwie 30,1 proc., zaś niepraktykujących – 18,5. Jednocześnie ponad 50 proc. twierdzi, że Kościół nie stanowi dla nich autorytetu.

Z kolei z badania „Młodzi uciekają z Kościoła” przeprowadzonego przez zespół pod kierunkiem prof. Mariusza Jędrzejki i dra Tomasza Kozłowskiego wynika, że w grupie wiekowej 14-18 lat za osoby religijne uważa się 62 proc. badanych. Co więcej, procesy laicyzacyjne wśród polskiej młodzieży przyspieszają – aż 59 proc. ankietowanych uważa, że ich religijność osłabła w trakcie ostatnich 2 lat, a jeden na pięciu przestał chodzić na niedzielne Msze święte – i to nie przez pandemiczne zatrzymanie świata.

Problemem – widocznym także w statystykach dotyczących całej populacji – jest spadek liczby osób pozytywnie oceniających Kościół, co zbiega się z coraz częstszym ujawnianiem przypadków nadużyć seksualnych dokonywanych przez niektórych duchownych. Wielu młodych – i nie tylko – oprócz samego przestępstwa natury obyczajowej boli także reakcja części hierarchii. Wspominany wyżej raport Katolickiej Agencji Informacyjnej odnotowuje, że o ile przez lata pozytywne opinie o Kościele dominowały i oscylowały wokół 55-60 proc., to pod koniec roku 2020 taki pogląd wyraziło jedynie 41 proc. badanych, a na początku 2021 nieco więcej, bo 46 proc.

Tymczasem badanie „Młodzi uciekają z Kościoła” pokazuje, że uznawane za niedostateczne działania biskupów wobec seksualnych przestępców hańbiących stan kapłański to jedno z głównych zastrzeżeń młodych do katolickiej hierarchii. Aż 63 proc. młodych wskazało, że to właśnie ów czynnik zniechęca ich do religii i Kościoła. Więcej odpowiedzi otrzymał jedynie rozdźwięk, jaki występuje – zdaniem badanych – między działaniami Kościoła i Jego Nauczaniem (65 proc.), co jednak także pośrednio łączy się z reagowaniem na przypadki pedofilii.

Młodych bolą również inne sprawy. Badani mówili o zaangażowaniu duchownych w politykę oraz bogactwie i przepychu związanym z życiem ludzi Kościoła. Ankietowani rzadziej natomiast narzekali na brak zrozumienia czy to współczesnego świata czy potrzeb młodzieży, co pokazuje, że coraz częściej przyjmowana przez hierarchów postawa wsłuchiwania się w głos młodego pokolenia wcale nie jest dla niego najważniejsza. Dominuje bowiem oczekiwanie zgodności słów i czynów, co można określić jednym słowem: autentyczność. Młodzi chcieliby też poważnego traktowania, w tym otwartości kapłanów na trudne rozmowy dotyczące kontrowersyjnych problemów społecznych takich jak aborcja i homoseksualizm.

Warto przy tym odnotować, że brak zaufania do polskich hierarchów w sprawie reformowania Kościoła i odzyskiwania autorytetu jest wśród młodych zbliżony do zaufania, jakim obdarzają papieża Franciszka (ponad 70 proc.). Dla połowy badanych biskup Rzymu to również autorytet moralny. Jednocześnie sporym szacunkiem i zaufaniem wśród młodzieży cieszą się księża znani przez nich osobiście – chociażby kapłani z parafii.

Wyraźnemu krytycyzmowi względem Kościoła hierarchicznego i postępującej laicyzacji towarzyszy uznawanie wiary za ważną w życiu. 64,7 proc. młodych deklaruje, że Dekalog oraz wartości związane z religią będą dla nich drogowskazem. Bardzo wielu mówi także wprost, że ślub wyobrażają sobie wyłącznie w kościele, a ponad połowa pragnie wychować swoje dzieci w zgodzie z katolickimi zasadami. Z kolei około 1 na 3 badanych chce zrezygnować z praktyk religijnych i żyć bez ślubu.

Wydaje się jednak, że często wyrażanemu pragnieniu życia w zgodzie z katolickim Nauczaniem towarzyszy wybiórcze podejście do Magisterium. Z raportu Katolickiej Agencji Informacyjnej wynika bowiem, że grupa ludzi (w różnym wieku) dokonujących wyborów życiowych zgodnie z katolicką moralnością (szczególnie w dziedzinie płciowości) maleje – np. jedynie 20 proc. wiernych w Polsce wyklucza współżycie seksualne przed ślubem.

Widać więc wyraźnie, że Kościół w Polsce ma na czym budować (największa liczba kapłanów w tysiącletniej historii – 33,6 tys., ponad 10 tys. parafii, cały czas wysoki na tle innych krajów odsetek praktyk religijnych – nawet wśród młodych), jednak nie da się wykluczyć, że już za kilkanaście lat nasza Ojczyzna stanie się krajem misyjnym. Nie o to bowiem chodzi w katolicyzmie, żeby deklarować go w ankietach, ale by żyć ewangelicznymi zasadami na co dzień, a jest z tym ewidentny problem. Badania wskazują jednak i kierunek, który daje nadzieję dla Kościoła: im szybciej i silniej hierarchia zacznie walczyć z problemem nadużyć seksualnych, tym więcej pozostanie z dotychczasowej siły w przyszłości i łatwiej będzie ewangelizować kolejne pokolenia. Te zaś – jak wynika z analiz – są pozytywnie nastawione do wiary (choć bywa, że traktują ją wybiórczo), a krytyka dotyczy głównie błędów w działaniach duchowieństwa.

Taki pogląd podziela chociażby prof. Mariusz Jędrzejko – socjolog i pedagog, współkierujący pracami nad badaniem „Młodzi uciekają z Kościoła” – który w rozmowie z „Rzeczpospolitą” powiedział: „w wynikach badania widzę potencjał. Dlatego że młodzi ludzie nie odrzucają religii jako systemu wartości. Oni odrzucają praktykę Kościoła, jego nadużycia i patologie. A jeśli wiemy, że coś nie działa, to zawsze możemy to naprawić, a nie zachowywać jak wielu kościelnych hierarchów i zamiatać problemy”.

Czy więc młodzi Polacy pozostaną wierni Kościołowi? Wiele wskazuje na to, że „piłka” leży po stronie katolików, ze szczególnym uwzględnieniem biskupów.

Michał Wałach

Więcej od autora

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Zobacz także

Najnowsze

Praca przyszłości, czyli jak zaprojektować swoją drogę zawodową? Nowy raport Biura Analiz Centrum Grabskiego

Jakie zawody znikną, jakie staną się "trendy"? Co warto studiować by nie martwić się o pracę w przyszłości? Które specjalności będą szczególnie dobrze płatne,...

Sztuczna inteligencja jako pomoc w nauce języków obcych – jak uczniowie i nauczyciele wykorzystują AI?

W dzisiejszych czasach naukę języka angielskiego dzieci rozpoczynają od najmłodszych lat. Jako lingua franca język ten jest niezbędny dla swobodnej komunikacji za granicą i...

Nowa kartka w piłce nożnej! Zmiany tuż tuż


W niedalekiej przyszłości będziemy świadkami kolejnej piłkarskiej rewolucji. Międzynarodowa Rada Piłki Nożnej chce wprowadzić nową sędziowską kartkę o kolorze niebieskim. Czemu ma służyć? Poniżej...

Wypij kawkę w towarzystwie kota, czyli kocie kawiarenki

W ostatnim czasie wielką popularność zyskują kocie kawiarnie, gdzie w towarzystwie miauczących czworonogów można wypić kawkę, herbatkę i zjeść coś słodkiego. Inicjatywa zrodziła się w...

Jak e-sport stał się polem do hazardu dla młodych graczy

Gry komputerowe nie są już tylko formą rozrywki, ale również sposobem na zarabianie pieniędzy. Znaczący wzrost popularności skinów do gier, zwłaszcza takich tytułów jak...

Jeśli posiadasz te monety z czasów PRL-u jesteś bogaty! 

Czy zastanawiałeś się kiedyś co ze starymi monetami z czasów PRL-u, którymi płacili nasi rodzice i dziadkowie?  Jeśli jesteś ich posiadaczem, to może oznaczać, że...

Kilka zdań o pokoleniu Z i „Gangu Albanii” czyli mądry Polak po szkodzie?

W ostatnich dniach spora część internautów oraz mediów emocjonowała się skandalicznym zachowaniem muzyka, znanego szerszej publiczności jako „Popek”. Jego ordynarny występek został zarejestrowany na...

Zaskakujące korzyści z grania w gry komputerowe w kontekście zawodowym

Komputery stały się integralną częścią naszego codziennego życia, a umiejętność ich obsługi stała się niemal równie ważna jak czytanie czy pisanie. Często zastanawiamy się,...