Jestem niepełnoletni i chcę pracować. Czy mogę? Sprawdziliśmy zasady zatrudnienia przed osiemnastką

Zacznijmy od odpowiedzi na tytułowe pytanie: tak, możesz! Polskie prawo pozwala bowiem pracować osobom niepełnoletnim. Dorabianie do kieszonkowego wiąże się jednak z szeregiem ograniczeń mających na celu ochronę zdrowia i czasu wolnego młodego człowieka oraz zapewnieniem mu wystarczającej ilości czasu na naukę. Oto najważniejsze informacje związane z pracą przed 18. rokiem życia.

Zgodnie z prawnymi definicjami na umowę o pracę (etat) wolno zatrudnić także pracownika młodocianego – a więc osobę, która ukończyła 15., ale nie przekroczyła 18. roku życia. Dodatkowy warunek to ukończenie co najmniej 8 klas szkoły podstawowej oraz uzyskanie opinii lekarza potwierdzającego, że praca nie stwarza zagrożenia dla zdrowia młodego człowieka. To jednak nie koniec formalnych zawiłości.

Dodatkowe ograniczenia wiążą się z sytuacją bądź to nieukończenia 8 klas bądź też niższym wiekiem. Wtedy w zasadzie w grę wchodzi jedynie zatrudnienie w celu przygotowania do zawodu (nauka zawodu / przyuczenie do wykonywania pracy) i tylko w pewnych warunkach podjęcie się wykonywania prac lekkich. Niekiedy zawarcie umowy wymaga także zgody opiekuna prawnego.

Wbrew pozorom pracować mogą jednak i osoby młodsze – już od 13. roku życia. Dla nich prawo przewidziało umowę zlecenie lub umowę o dzieło. Praca tak młodych osób wiąże się jednak z koniecznością uzyskania zgody rodziców i inspektora pracy, opinii dyrektora szkoły i poradni psychologiczno-pedagogicznej w sprawie braku przeciwwskazań do wykonywania przez nastolatka pracy, orzeczenia lekarza o braku przeciwwskazań oraz dodatkowo konkretnym charakterem pracy. Wolno ją wykonywać tylko dla podmiotu zajmującego się działalnością kulturalną, sportową oraz reklamową.

Ponadto pracownik młodociany do ukończenia 18. roku życia musi się dokształcać. W związku z tym pracodawca ma obowiązek zwolnić od pracy zatrudnionego nastolatka w czasie związanym z udziałem w zajęciach, a czas na edukację wynikający z programu nauczania wpływa na maksymalny czas pracy w tygodniu (w okresie zajęć szkolnych tygodniowy czas pracy nie może przekraczać 12 godzin, a w dniu zajęć mówimy o maksymalnie 2 godzinach pracy). W sumie osoba przed osiemnastką nie możne także pracować ponad 8 godzin na dobę, a osoba przed 16. rokiem życia – ponad 6 godzin. Prawo nie zezwala w tym przypadku również na nadgodziny oraz pracę w nocy (tj. od 22 do 6 u osób po 15. roku życia, zaś u młodszych: od 20 do 6). Niepełnoletni pracownik ma ponadto prawo do cotygodniowego odpoczynku w czasie co najmniej 48 godzin, a ów okres powinien obejmować niedzielę.

Pracownik młodociany zatrudniony na etat podlega takim samym ubezpieczeniom społecznym jak i inni pracownicy. Ma ponadto prawo do urlopu: 12 dni roboczych wolnego po 6 miesiącach pracy, które po roku zatrudnienia urasta do 26 dni. Wraz z rozpoczęciem roku, w którym pracownik uzyska pełnoletność, przysługuje mu już natomiast „standardowe” 20 dni. Zatrudniony nastolatek może jednak wnioskować o urlop zaliczkowy w związku ze szkolnymi feriami.

Prawo precyzyjnie reguluje także minimalne zarobki osób małoletnich w trakcie nauki zawodu i przyuczenia do wykonywania określonej pracy (wbrew pozorom są to dwie odmienne sytuacje). Pensję oblicza się na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale. Takie dane publikuje co 3 miesiące Główny Urząd Statystyczny. W I roku nauki zawodu młodemu człowiekowi przysługuje co najmniej 5 proc. wynagrodzenia bazowego, w kolejny roku 6 proc., a potem 7 proc. Z kolei w czasie przyuczenia do wykonywania pracy (z definicji krótszego, bo maksymalnie 6-cio miesięcznego) wynagrodzenie to minimum 4 proc. przeciętnego. W praktyce latem roku 2021 (od 1 czerwca do 31 sierpnia) 4 proc. wynagrodzenia bazowego oznaczało zarobek na poziomie 213,26 zł, 5 proc. – 284,08 zł, 6 proc. – 340,89, a 7 proc. – 397,70.

Praca w trakcie studiów stała się w ostatnich kilkunastu latach niemalże standardem, jednak i zatrudnienie w trakcie szkoły średniej – a może nawet nieco wcześniej – także może stanowić dla młodych ludzi okazję do zarobienia dodatkowych pieniędzy oraz zdobycia doświadczenia potrzebnego w przyszłości na rynku pracy, a nawet wyrobienia takich cech charakteru jak punktualność, sumienność i obowiązkowość. Warto jednak znać proporcje i mierzyć siły na zamiary. Podane wyżej wartości dotyczące maksymalnego czasu pracy są górnym progiem dopuszczonym przez ustawodawcę zważającego na interes młodych pracowników, w tym ich zdrowie i konieczność rozwoju intelektualnego. Niekiedy jednak i taki czas może okazać się zbyt dużym ciężarem, dlatego warto pamiętać, że priorytetem młodych ludzi jest edukacja oraz wszechstronny rozwój, a praca może stanowić jedynie dodatek.

Michał Wałach

Więcej od autora

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Zobacz także

Najnowsze

Darmowe studia do zdobycia! Wydłużono termin składania prac w konkursie „Dom Kopernika”

Termin składania prac w konkursie "Dom Kopernika", zorganizowanym przez Szkołę Główną Mikołaja Kopernika, został przesunięty na 10 marca. Organizatorzy zapraszają wszystkich ambitnych młodych ludzi,...

Praca przyszłości, czyli jak zaprojektować swoją drogę zawodową? Nowy raport Biura Analiz Centrum Grabskiego

Jakie zawody znikną, jakie staną się "trendy"? Co warto studiować by nie martwić się o pracę w przyszłości? Które specjalności będą szczególnie dobrze płatne,...

Sztuczna inteligencja jako pomoc w nauce języków obcych – jak uczniowie i nauczyciele wykorzystują AI?

W dzisiejszych czasach naukę języka angielskiego dzieci rozpoczynają od najmłodszych lat. Jako lingua franca język ten jest niezbędny dla swobodnej komunikacji za granicą i...

Nowa kartka w piłce nożnej! Zmiany tuż tuż


W niedalekiej przyszłości będziemy świadkami kolejnej piłkarskiej rewolucji. Międzynarodowa Rada Piłki Nożnej chce wprowadzić nową sędziowską kartkę o kolorze niebieskim. Czemu ma służyć? Poniżej...

Wypij kawkę w towarzystwie kota, czyli kocie kawiarenki

W ostatnim czasie wielką popularność zyskują kocie kawiarnie, gdzie w towarzystwie miauczących czworonogów można wypić kawkę, herbatkę i zjeść coś słodkiego. Inicjatywa zrodziła się w...

Jak e-sport stał się polem do hazardu dla młodych graczy

Gry komputerowe nie są już tylko formą rozrywki, ale również sposobem na zarabianie pieniędzy. Znaczący wzrost popularności skinów do gier, zwłaszcza takich tytułów jak...

Jeśli posiadasz te monety z czasów PRL-u jesteś bogaty! 

Czy zastanawiałeś się kiedyś co ze starymi monetami z czasów PRL-u, którymi płacili nasi rodzice i dziadkowie?  Jeśli jesteś ich posiadaczem, to może oznaczać, że...

Kilka zdań o pokoleniu Z i „Gangu Albanii” czyli mądry Polak po szkodzie?

W ostatnich dniach spora część internautów oraz mediów emocjonowała się skandalicznym zachowaniem muzyka, znanego szerszej publiczności jako „Popek”. Jego ordynarny występek został zarejestrowany na...