Jestem niepełnoletni i chcę pracować. Czy mogę? Sprawdziliśmy zasady zatrudnienia przed osiemnastką

Zacznijmy od odpowiedzi na tytułowe pytanie: tak, możesz! Polskie prawo pozwala bowiem pracować osobom niepełnoletnim. Dorabianie do kieszonkowego wiąże się jednak z szeregiem ograniczeń mających na celu ochronę zdrowia i czasu wolnego młodego człowieka oraz zapewnieniem mu wystarczającej ilości czasu na naukę. Oto najważniejsze informacje związane z pracą przed 18. rokiem życia.

Zgodnie z prawnymi definicjami na umowę o pracę (etat) wolno zatrudnić także pracownika młodocianego – a więc osobę, która ukończyła 15., ale nie przekroczyła 18. roku życia. Dodatkowy warunek to ukończenie co najmniej 8 klas szkoły podstawowej oraz uzyskanie opinii lekarza potwierdzającego, że praca nie stwarza zagrożenia dla zdrowia młodego człowieka. To jednak nie koniec formalnych zawiłości.

Dodatkowe ograniczenia wiążą się z sytuacją bądź to nieukończenia 8 klas bądź też niższym wiekiem. Wtedy w zasadzie w grę wchodzi jedynie zatrudnienie w celu przygotowania do zawodu (nauka zawodu / przyuczenie do wykonywania pracy) i tylko w pewnych warunkach podjęcie się wykonywania prac lekkich. Niekiedy zawarcie umowy wymaga także zgody opiekuna prawnego.

Wbrew pozorom pracować mogą jednak i osoby młodsze – już od 13. roku życia. Dla nich prawo przewidziało umowę zlecenie lub umowę o dzieło. Praca tak młodych osób wiąże się jednak z koniecznością uzyskania zgody rodziców i inspektora pracy, opinii dyrektora szkoły i poradni psychologiczno-pedagogicznej w sprawie braku przeciwwskazań do wykonywania przez nastolatka pracy, orzeczenia lekarza o braku przeciwwskazań oraz dodatkowo konkretnym charakterem pracy. Wolno ją wykonywać tylko dla podmiotu zajmującego się działalnością kulturalną, sportową oraz reklamową.

Ponadto pracownik młodociany do ukończenia 18. roku życia musi się dokształcać. W związku z tym pracodawca ma obowiązek zwolnić od pracy zatrudnionego nastolatka w czasie związanym z udziałem w zajęciach, a czas na edukację wynikający z programu nauczania wpływa na maksymalny czas pracy w tygodniu (w okresie zajęć szkolnych tygodniowy czas pracy nie może przekraczać 12 godzin, a w dniu zajęć mówimy o maksymalnie 2 godzinach pracy). W sumie osoba przed osiemnastką nie możne także pracować ponad 8 godzin na dobę, a osoba przed 16. rokiem życia – ponad 6 godzin. Prawo nie zezwala w tym przypadku również na nadgodziny oraz pracę w nocy (tj. od 22 do 6 u osób po 15. roku życia, zaś u młodszych: od 20 do 6). Niepełnoletni pracownik ma ponadto prawo do cotygodniowego odpoczynku w czasie co najmniej 48 godzin, a ów okres powinien obejmować niedzielę.

Pracownik młodociany zatrudniony na etat podlega takim samym ubezpieczeniom społecznym jak i inni pracownicy. Ma ponadto prawo do urlopu: 12 dni roboczych wolnego po 6 miesiącach pracy, które po roku zatrudnienia urasta do 26 dni. Wraz z rozpoczęciem roku, w którym pracownik uzyska pełnoletność, przysługuje mu już natomiast „standardowe” 20 dni. Zatrudniony nastolatek może jednak wnioskować o urlop zaliczkowy w związku ze szkolnymi feriami.

Prawo precyzyjnie reguluje także minimalne zarobki osób małoletnich w trakcie nauki zawodu i przyuczenia do wykonywania określonej pracy (wbrew pozorom są to dwie odmienne sytuacje). Pensję oblicza się na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale. Takie dane publikuje co 3 miesiące Główny Urząd Statystyczny. W I roku nauki zawodu młodemu człowiekowi przysługuje co najmniej 5 proc. wynagrodzenia bazowego, w kolejny roku 6 proc., a potem 7 proc. Z kolei w czasie przyuczenia do wykonywania pracy (z definicji krótszego, bo maksymalnie 6-cio miesięcznego) wynagrodzenie to minimum 4 proc. przeciętnego. W praktyce latem roku 2021 (od 1 czerwca do 31 sierpnia) 4 proc. wynagrodzenia bazowego oznaczało zarobek na poziomie 213,26 zł, 5 proc. – 284,08 zł, 6 proc. – 340,89, a 7 proc. – 397,70.

Praca w trakcie studiów stała się w ostatnich kilkunastu latach niemalże standardem, jednak i zatrudnienie w trakcie szkoły średniej – a może nawet nieco wcześniej – także może stanowić dla młodych ludzi okazję do zarobienia dodatkowych pieniędzy oraz zdobycia doświadczenia potrzebnego w przyszłości na rynku pracy, a nawet wyrobienia takich cech charakteru jak punktualność, sumienność i obowiązkowość. Warto jednak znać proporcje i mierzyć siły na zamiary. Podane wyżej wartości dotyczące maksymalnego czasu pracy są górnym progiem dopuszczonym przez ustawodawcę zważającego na interes młodych pracowników, w tym ich zdrowie i konieczność rozwoju intelektualnego. Niekiedy jednak i taki czas może okazać się zbyt dużym ciężarem, dlatego warto pamiętać, że priorytetem młodych ludzi jest edukacja oraz wszechstronny rozwój, a praca może stanowić jedynie dodatek.

Michał Wałach

Więcej od autora

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Zobacz także

Najnowsze

Sędzia Marciniak zareklamuje polską markę!

Najlepszy polski sędzia podczas debiutu na Euro 2024 zareklamuje polską markę obuwia.  Szymona Marciniaka fanom footballu nie trzeba przedstawiać, już w najbliższej kolejce rozgrywek mistrzostw...

Usłysz wołanie o pomoc czyli Reportaż ze spektaklu „Dzieci i ryby głosu nie mają”

Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży to jeden z tematów jakie zyskują na popularności. Niestety najczęściej z powodu kłopotów z jakimi zmagają się najmłodsi. Wpisując...

Fundacja Edukacji i Mediów na Wielkim Finale sezonu koszykarzy AK23 w Krakowie

Sport to zdrowie! Ta stara prawda w praktyce jest potwierdzana w sposób najpełniejszy poprzez angażowanie w sport najmłodszych.W  ramach troski o kondycje najmłodszych, wydawca...

Akademia Samorządu 2023/2024 po finałowym zjeździe

Wielki finał Akademii Samorządu 2023/2024 za nami! Odbył się on w Krakowie w dniach 7-9 czerwca br. Popularny „AS” to projekt skierowany do młodych...

Kolejne warsztaty FEiM. Tym razem „Aktywność lokalna – korzyść globalna” w CLX LO im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” w Warszawie

Kolejne warsztaty przeprowadzone przez Dom Edukacji Medialnej Fundację Edukacji i Mediów za nami. We wtorek, 11 czerwca 2024 roku mieliśmy przyjemność gościć w CLX...

Soft skills vs hard skills – co jest bardziej cenione przez pracodawców

Obserwując dynamicznie zmieniające się wymagania na rynku pracy coraz częściej zadajemy sobie pytanie: co jest bardziej cenione przez pracodawców - soft skills czy hard...

Sensacyjna porażka w finale LE!

Bayer Leverkusen przegrał w finale Ligi Europy. Atalanta wygrywając 3:0 przerwała serię 51 meczów bez porażki!  Wieczorem 22 maja 2024 roku na stadionie w Dublinie...

Jak młodzież tworzy nowe więzi z Chatbotami AI

Niezwykle ciekawym zjawiskiem staje się rosnąca rola chatbotów AI jako nowoczesnych kompanów dla młodzieży. Te zaawansowane programy, dzięki swojej zdolności do przetwarzania języka naturalnego...