Ile razy zdarzyło Ci się uwierzyć w informację, która później okazała się fałszywa? W ostatnich miesiącach pewnie niejednokrotnie. Jak zatem poznać, które wiadomości są prawdziwe, a które z prawdą mają niewiele wspólnego? Fact checking to dobry sposób, by poradzić sobie z wszechobecnymi fake newsami.
Pod koniec lutego 2022 r., całym światem, a szczególnie Europą wstrząsnęła informacja o rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Wówczas wszyscy śledziliśmy media w nadziei, że usłyszymy o kolejnych porażkach Putina. Tymczasem w internecie aż roiło się od fake newsów, których celem było szerzenie dezinformacji i strachu.
Wtedy my-odbiorcy przestaliśmy mieć jakąkolwiek kontrolę nad tym, jakie wiadomości do nas docierają. To właśnie w tamtym momencie dla wielu z nas fakt checking – czyli weryfikowanie faktów, stał się niezbędny, by poradzić sobie z selekcjonowaniem nadmiaru medialnych komunikatów.
Kiedy pojawiła się potrzeba weryfikowania informacji?
Potrzeba sprawdzania informacji, które pojawiają się w mediach zrodziła się kilkadziesiąt lat przed wojną w Ukrainie. Idea fack checkingu pojawiła się już w 1994 r., w Stanach Zjednoczonych. Wówczas powstał specjalny portal pt. “Snopes.com”, którego celem było badanie miejskich legend i oszustw. Strona funkcjonuje do dziś i jest niezależnym portalem faktcheckingowym.
Fakt checking od tamtej pory cały czas się rozwijał, a szczególnie w latach 2015-2016, bowiem właśnie wtedy pojawiało się wiele instytucji, które do dziś zajmują się zagadnieniem weryfikowania medialnych informacji. Wiemy, że na świecie jest coraz więcej organizacji, które zajmują się sprawdzaniem wiadomości pojawiających się w mediach. Ich celem jest przede wszystkim badanie pod kątem zgodności z prawdą wypowiedzi polityków, urzędników i innych osób, których słowa mają znaczenie dla debaty publicznej. Ponadto analizują one wszelkiego rodzaju informacje i weryfikują ich źródła. Dzięki temu docierają do prawdziwych danych, statystyk i różnego rodzaju analiz.
Czy dziś fakt checking jest konieczny?
Na świecie, także w Polsce wiele jest instytucji weryfikujących pojawiające się w mediach informacje. Okazuje się, że zadanie to wydaje się być coraz trudniejsze, biorąc pod uwagę postępującą cyfryzację i rozwój mediów społecznościowych. Niegdyś do przestrzeni publicznej trafiały informacje, które docierały do odbiorców za pośrednictwem mediów tradycyjnych, takich jak: radio, telewizja czy prasa. Wówczas to dziennikarze i redaktorzy z lepszym lub gorszym skutkiem stali na straży przekazywania prawdziwych informacji.
Dziś obserwujemy, że media tradycyjne straciły na swojej sile, a najważniejszym medium, które codziennie dostarcza użytkownikom informacji, stał się internet. Kluczem do osiągnięcia sukcesu nie jest rzetelność informacji, a czas jej pojawienia. Dodatkowo, rosnąca w siłę rola influencerów sprawia, że odbiorcom coraz trudniej poradzić sobie z wszechobecnym fake newsami, często powielanymi przez twórców w mediach społecznościowych. Szczególnym czasem, gdy przekazywanie fake newsów przez gwiazdy internetu stało się powszechnym zjawiskiem, był moment pojawienia się pandemii COVID-19. Wówczas twórcy na swoich profilach publikowali niezweryfikowane informacje, które szerzyły strach, dezinformację i budziły niepokój wśród użytkowników. Podobna sytuacja miała miejsce, gdy w obieg weszły szczepionki przeciw koronawirusowi, a także, gdy wybuchła wojna w Ukrainie.
Co więcej, użytkownik nie jest dziś już tylko odbiorcą, ale także pośrednio lub bezpośrednio twórcą komunikatów medialnych. Dzieje się to za sprawą mediów społecznościowych i ich funkcji. Komentarze, udostępnienia mają wpływ na rozprzestrzenianie się wiadomości, które często okazują się być niezweryfikowane przez użytkowników.
Potrzeba fakt checkingu w mediach społecznościowych
Podsumowując kwestię potrzeby weryfikowania informacji. Staje się oczywistym fakt, że współcześni użytkownicy mediów, a szczególnie mediów społecznościowych nie posiadają kompetencji niezbędnych do świadomego korzystania z zasobów internetu. Edukacja medialna wydaje się wobec tego konieczna, by odbiorcy potrafili odróżnić prawdziwą informację od fałszywej. Wobec tego tak ważnym jest, by instytucje zajmujące się fakt checkingiem były łatwo dostępne dla wszystkich użytkowników.
Współcześni konsumenci internetu, którzy korzystają z mediów społecznościowych, coraz częściej traktują to medium jako główne i podstawowe źródło informacji. To powoduje, że nie mają oni potrzeby weryfikowania źródeł, ale w pełni ufają, że wszystko to, co się tam ukaże, równa się z prawdą.
“Fałsz i podstęp jest w centrum wszystkiego, co robimy”
Algorytmy mediów społecznościowych działają w taki sposób, że część użytkowników nieświadomie może zamknąć się w tzw. “bańce informacyjnej”. Oznacza to, że osoba korzystająca z social mediów otrzymuje jedynie wiadomości selekcjonowane przez algorytm, na podstawie danych zebranych podczas wcześniejszych wyszukiwań i aktywności. Przez to wokół użytkownika tworzy się zakłamana rzeczywistość, której nie konfrontuje z innymi punktami widzenia.
Wyraźnie na tę tendencję wskazuje produkcja Netflixa pt. “Dylemat Społeczny” (2020 r.), w którym byli pracownicy Facebooka i innych mediów społecznościowych podzielili się tym, jak obecnie funkcjonują te portale. “Stworzyliśmy świat, w którym dostęp do internetu jest podstawową potrzebą, zwłaszcza dla młodzieży. Wirtualny kontakt między dwojgiem ludzi jest finansowany przez podstępną stronę trzecią, która płaci za manipulowanie nimi. Nowe pokolenie dorasta w świecie, w którym komunikacja i kultura wiążą się z manipulacją. Fałsz i podstęp jest w centrum wszystkiego, co robimy – mówią byli pracownicy koncernów medialnych w filmie “Dylemat Społeczny”.
Jak się chronić przed fake newsami?
Dezinformacja to powszechne zjawisko, z którym my-użytkownicy musimy zmagać się właściwie każdego dnia. Nietrudno wprowadzić w błąd siebie i innych odbiorców. Dlatego tak ważnym jest, by świadomie i odpowiedzialnie korzystać z dobroci mediów. Jak to zrobić?
- Korzystaj tylko ze sprawdzonych źródeł – weryfikuj informacje w kilku miejscach,
- Nie sugeruj się tylko tym, co mówią influencerzy. Zweryfikuj ich słowa i bądź czujny. Nie szukaj u nich rzetelnych wiadomości w pierwszej kolejności,
- Jako użytkownik mediów społecznościowych, zastanów się dłużej, zanim podasz dalej informację, której wcześniej nie sprawdzić w innych źródłach,
- Nie sugeruj się tylko tytułem artykułu i leadem. Przeczytaj cały tekst, bowiem współcześni dziennikarze szukają sposobów, by przykuć uwagę odbiorców nawet kosztem tego, że wprowadzają czytelników w błąd,
- Staraj się docierać do pierwotnego źródła informacji,
- Zawsze sprawdzaj autora treści, którą widzisz w internecie,
- Zgłaszaj konta, które sieją dezinformację wśród innych użytkowników,
- Korzystaj z portali fact-checkingowych takich jak: Demagog, AntyFake, Pan Detektyw, FakeNews.pl czy Konkret24!
Korzystaj z mediów świadomie i nie pozwól, by fake newsy były częścią Twojej rzeczywistości. Bądź odpowiedzialnym użytkownikiem i korzystaj z dostępnych narzędzi, by prawda zawsze wychodziła na jaw!
/KaW/
Foto: Andrea Piacquadio Pexels
