(Nie)racjonalna dyskusja – czyli jak ludzie manipulują prawdą brzmiąc roztropnie

Wymiana poglądów między ludźmi ma miejsce od zarania dziejów. Zarówno w prywatnych rozmowach, jak i na ekranach telewizorów widzimy osoby konfrontujące swoje opinie, próbując przekonać publikę i oponenta do własnej racji. Częstokroć jednak dzieje się to przy nagięciu zasad racjonalnej dyskusji.

Reguły te powstały po to, aby oddzielić rozmowę mającą na celu zwycięstwo za wszelką cenę od tej, której celem jest wysłuchanie i zrozumienie drugiej strony. Wyróżnia się cztery podstawowe zasady, które łamane są rozmaitymi metodami przez uczestników debaty publicznej:

  1. reguła swobodnej argumentacji
  2. reguła odpowiedzialności za głoszone poglądy
  3. reguła uczciwości wobec stanowiska przeciwnika
  4. reguła trzymania się meritum sprawy

Argumenty skonstruowane z pominięciem wyżej wymienionych zasad określa się mianem sofizmatów. Oto kilka z najbardziej popularnych:

Argument ad personam, czyli argument osobisty. Odnosi się bezpośrednio do oponenta, częstokroć go obrażając. Nie jest on merytoryczny, bowiem odnosi się do człowieka, a nie do tez, które on prezentuje. Podobnym do niego sofizmatem jest argument ad baculum, czyli odwołujący się do kija. Jest to po prostu groźba użycia pewnego rodzaju przemocy. Ponownie nie odnosi się do prezentowanych przekonań, a ma przestraszyć i zniechęcić do dalszego kontynuowania sporu.

Argument ad ignorantiam, czyli odwołujący się do niewiedzy. Jego siła polega na przerzuceniu ciężaru dowodu na przeciwnika. Jedna strona stawia pewną tezę, którą każe udowodnić oponentowi. To jednak osoba prezentująca dane założenie musi go dowieść, w imię zasady odpowiedzialności za głoszone poglądy. Gdy jednak słuchający nie dostrzegą tego chwytu erystycznego, mogą odnieść wrażenie, że współrozmówca stosującego ten typ argumentu jest niekompetentny, nieprzygotowany lub po prostu nie ma racji.

Bardzo powszechny jest również sofizmat słomianej kukły. Polega on na zniekształceniu stanowiska rozmówcy, a następnie krytykowaniu tej zniekształconej tezy. Można to zrobić poprzez trywializację opinii, jej radykalizację lub wyrwanie z kontekstu. Za przykład może posłużyć zarzucenie osobie przeciwnej delegalizacji sprzedaży mięsa popierania tego, by wszystkie zwierzęta ginęły w agonii. Jest to zniekształcenie wypierające pierwotny sens, które kończy się przypisaniem komuś słów, których nigdy nie powiedział.

Częstokroć korzysta się również z argumentów wprost skonstruowanych pod publikę. Przykładem może być argument ad auditores, służący do zdyskredytowania oponenta w oczach audytorium. Występują też argumenty ad populum, odwołujące się do upodobań. Te z kolei służą do pozyskania sobie sympatii poprzez schlebianie słuchającym. Ileż to razy w telewizji padały słowa “nasi wyborcy to ludzie inteligentni…”. Buduje to sympatię, odwracając równocześnie uwagę od merytorycznej treści przedstawianych pomysłów, założeń i tez. 

Jest to zaledwie kilka z wielu sofizmatów, których używanie jest niestety powszechne. Znajomość tych zagrywek argumentacyjnych jednak daje możliwość wychwytywania ich w wypowiedziach, co klaruje rzeczywisty obraz przekazywany przez mówiącego. Ich znajomość jest również konieczna do zbudowania skutecznej kontrargumentacji. Może to udaremnić plan osoby dyskutującej w sposób niemerytoryczny, żeby przechylić szalę zwycięstwa w dyskusji na swoją stronę.

 

źródło:
W. Gromski, P. Jabłoński, J. Kaczor, M. Paździora, M. Pichlak, Warsztaty prawnicze. Logika praktyczna z elementami argumentacji prawniczej., Od.Nowa, Bielsko-Biała 2016, s. 116-128

Więcej od autora

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Zobacz także

Najnowsze

Praca przyszłości, czyli jak zaprojektować swoją drogę zawodową? Nowy raport Biura Analiz Centrum Grabskiego

Jakie zawody znikną, jakie staną się "trendy"? Co warto studiować by nie martwić się o pracę w przyszłości? Które specjalności będą szczególnie dobrze płatne,...

Sztuczna inteligencja jako pomoc w nauce języków obcych – jak uczniowie i nauczyciele wykorzystują AI?

W dzisiejszych czasach naukę języka angielskiego dzieci rozpoczynają od najmłodszych lat. Jako lingua franca język ten jest niezbędny dla swobodnej komunikacji za granicą i...

Nowa kartka w piłce nożnej! Zmiany tuż tuż


W niedalekiej przyszłości będziemy świadkami kolejnej piłkarskiej rewolucji. Międzynarodowa Rada Piłki Nożnej chce wprowadzić nową sędziowską kartkę o kolorze niebieskim. Czemu ma służyć? Poniżej...

Wypij kawkę w towarzystwie kota, czyli kocie kawiarenki

W ostatnim czasie wielką popularność zyskują kocie kawiarnie, gdzie w towarzystwie miauczących czworonogów można wypić kawkę, herbatkę i zjeść coś słodkiego. Inicjatywa zrodziła się w...

Jak e-sport stał się polem do hazardu dla młodych graczy

Gry komputerowe nie są już tylko formą rozrywki, ale również sposobem na zarabianie pieniędzy. Znaczący wzrost popularności skinów do gier, zwłaszcza takich tytułów jak...

Jeśli posiadasz te monety z czasów PRL-u jesteś bogaty! 

Czy zastanawiałeś się kiedyś co ze starymi monetami z czasów PRL-u, którymi płacili nasi rodzice i dziadkowie?  Jeśli jesteś ich posiadaczem, to może oznaczać, że...

Kilka zdań o pokoleniu Z i „Gangu Albanii” czyli mądry Polak po szkodzie?

W ostatnich dniach spora część internautów oraz mediów emocjonowała się skandalicznym zachowaniem muzyka, znanego szerszej publiczności jako „Popek”. Jego ordynarny występek został zarejestrowany na...

Zaskakujące korzyści z grania w gry komputerowe w kontekście zawodowym

Komputery stały się integralną częścią naszego codziennego życia, a umiejętność ich obsługi stała się niemal równie ważna jak czytanie czy pisanie. Często zastanawiamy się,...