Wielkanocne życzenia “wesołego jajka” z płócien mistrzów. O symbolice jajek w sztuce

W bogato zdobionym koszyczku wielkanocnym zabraknąć nie może barwionych jajek, które po poświęceniu w kościele spożywa się w rodzinnym gronie. W żurku, sałatce, nadziewane farszem – jaja królują na Wielkanoc. Ale tak właściwie, dlaczego? Co łączy je z tajemnicą męki, śmierci i zmartwychwstania Chrystusa?

Najprościej odpowiadając na postawione pytanie, jajko oznacza triumf nad śmiercią i początek nowego życia, co bezpośrednio odnosi się do wydarzeń Wielkiego Tygodnia. W ten sposób postrzegano jajka już w starożytności – umieszczane w grobowcach egipskich i rzymskich były znakiem nadziei na powrót do życia. Kojarzono je również z płodnością, urodzajem, bogactwem i szczęściem. 

Nie ma się co dziwić, że niepozorne jajko stało się symbolem tak chętnie wykorzystywanym w sztuce. Jeszcze przed Chrystusem pojawiało się ono w mitach greckich. Owidiusz w “Metamorfozach” opisywał historię Ledy, żony króla Sparty Tyndareosa. Według legendy w dziewczynie zakochał się Zeus, który by ją posiąść zamienił się w łabędzia i uwiódł kobietę. Po tym akcie Leda wydała cztery jaja, z których przyszło na świat czworo dzieci: Kastor, Polluks, Helena i Klitajmestra. Leda z łabędziem była niezwykle popularnym motywem malarskim w okresie renesansu.

 

Cesare de Sesto wg szkoły Leonardo da Vinci, Leda z Łabędziem, 1505-1510

 

Sztuka chrześcijańska również często korzysta z symbolu jajka. Jednym ze słynniejszych przykładów jest obraz autorstwa włoskiego malarza Piera della Francesca, zatytułowany “Madonna z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych”. Nad głową Matki Bożej zwisa strusie jajo, co symbolizować może cykliczność życia wyznaczoną narodzinami i śmiercią. Co ciekawe, w średniowieczu strusie jaja często gościły w kościołach – robiono z nich relikwiarze albo wieszano pod sufitem, blisko ołtarza – jako znak bożego miłosierdzia.

 

Piero della Francesca, Madonna z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych, 1472-1474

 

Ciekawa historia opisuje również genezę kolorowania jajek na Wielkanoc. Na ikonach przedstawiających świętą Marię Magdalenę wielokrotnie ujrzeć można w dłoni kobiety czerwone jajko. Związane jest to z legendą, według której kobieta odwiedziła cesarza Tyberiusza, aby opowiedzieć o śmierci i zmartwychwstaniu Zbawiciela. Tyberiusz zakpił, że powstanie człowieka ze zmarłych jest mniej więcej tak prawdopodobne jak to, że jajko, które Maria Magdalena trzyma w dłoni, stanie się czerwone. Jakież było jego zdziwienie, gdy trzymane przez świętą jajo nabrało krwistoczerwonej barwy, symbolizującej przy okazji krew przelaną przez Chrystusa za ludzi na krzyżu. 

Sama sztuka ikonopisarstwa od technicznej strony również związana jest z jajkami. Do namalowania ikony w technice temperowej jest bowiem niezbędne żółtko jajka – z niego przygotowuje się emulsję spajającą pigment. Przywołuje to na myśl kolejny symbol – żółtko niczym Chrystus w łonie matki, będący symbolem nowego życia i Zmartwychwstania.

 

Viktor Mikhailovich Vasnetsov, Maria Magdalena (z Soboru św. Włodzimierza w Kijowie), II poł. XIX w.

 

Dla niektórych artystów jajko przerodziło się niemal w obsesję. Do miłośników jajecznej symboliki należał Hieronim Bosch – renesansowy spec od ukrytych znaczeń i fantastycznych wizji. W obrazie “Ogród rozkoszy ziemskich” przedstawił potwora z ciałem przypominającym skorupę nadtłuczonego jaja. Wokół szaleją demony i buchają ognie piekielne, a wewnątrz przedziwnego jaja trwa bankiet grzeszników. Kiedy na początku XX wieku malarstwo Boscha oczarowało surrealistów, motyw jajka ponownie stał się niezwykle popularny.

 

Hieronim Bosch, Ogród rozkoszy ziemskich (detal), 1503–1515

 

I tu przechodzimy do niekwestionowanego lidera w plebiscycie na największego entuzjastę jajka – jest nim Salvador Dalí, jeden z najbardziej znanych surrealistów wszechczasów. Twierdził, że sam „wykluł się z jajka”, czego również dokonywał podczas artystycznych happeningów. Na jego obrazach jaja pojawiają się w setkach odsłon: całe i stłuczone, surowe i sadzone lub w formie pokruszonych skorupek. Są znakiem stworzenia, symbolem erotycznym, oznaczają narodziny i śmierć, bezlitosny upływ czasu. W tym bowiem objawia się malarski sukces jaj – katalog ich znaczeń jest tak szeroki, że stanowią niewyczerpalną inspirację dla artystów.

 

Salvador Dalí wykluwający się z jajka

 

 

źródła:
https://www.weranda.pl/sztuka/rynek-sztuki/jaja-i-sztuka,
https://www.instagram.com/lasamolyk/.

Więcej od autora

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Zobacz także

Najnowsze

Sędzia Marciniak zareklamuje polską markę!

Najlepszy polski sędzia podczas debiutu na Euro 2024 zareklamuje polską markę obuwia.  Szymona Marciniaka fanom footballu nie trzeba przedstawiać, już w najbliższej kolejce rozgrywek mistrzostw...

Usłysz wołanie o pomoc czyli Reportaż ze spektaklu „Dzieci i ryby głosu nie mają”

Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży to jeden z tematów jakie zyskują na popularności. Niestety najczęściej z powodu kłopotów z jakimi zmagają się najmłodsi. Wpisując...

Fundacja Edukacji i Mediów na Wielkim Finale sezonu koszykarzy AK23 w Krakowie

Sport to zdrowie! Ta stara prawda w praktyce jest potwierdzana w sposób najpełniejszy poprzez angażowanie w sport najmłodszych.W  ramach troski o kondycje najmłodszych, wydawca...

Akademia Samorządu 2023/2024 po finałowym zjeździe

Wielki finał Akademii Samorządu 2023/2024 za nami! Odbył się on w Krakowie w dniach 7-9 czerwca br. Popularny „AS” to projekt skierowany do młodych...

Kolejne warsztaty FEiM. Tym razem „Aktywność lokalna – korzyść globalna” w CLX LO im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” w Warszawie

Kolejne warsztaty przeprowadzone przez Dom Edukacji Medialnej Fundację Edukacji i Mediów za nami. We wtorek, 11 czerwca 2024 roku mieliśmy przyjemność gościć w CLX...

Soft skills vs hard skills – co jest bardziej cenione przez pracodawców

Obserwując dynamicznie zmieniające się wymagania na rynku pracy coraz częściej zadajemy sobie pytanie: co jest bardziej cenione przez pracodawców - soft skills czy hard...

Sensacyjna porażka w finale LE!

Bayer Leverkusen przegrał w finale Ligi Europy. Atalanta wygrywając 3:0 przerwała serię 51 meczów bez porażki!  Wieczorem 22 maja 2024 roku na stadionie w Dublinie...

Jak młodzież tworzy nowe więzi z Chatbotami AI

Niezwykle ciekawym zjawiskiem staje się rosnąca rola chatbotów AI jako nowoczesnych kompanów dla młodzieży. Te zaawansowane programy, dzięki swojej zdolności do przetwarzania języka naturalnego...