Wielkanocne życzenia “wesołego jajka” z płócien mistrzów. O symbolice jajek w sztuce

W bogato zdobionym koszyczku wielkanocnym zabraknąć nie może barwionych jajek, które po poświęceniu w kościele spożywa się w rodzinnym gronie. W żurku, sałatce, nadziewane farszem – jaja królują na Wielkanoc. Ale tak właściwie, dlaczego? Co łączy je z tajemnicą męki, śmierci i zmartwychwstania Chrystusa?

Najprościej odpowiadając na postawione pytanie, jajko oznacza triumf nad śmiercią i początek nowego życia, co bezpośrednio odnosi się do wydarzeń Wielkiego Tygodnia. W ten sposób postrzegano jajka już w starożytności – umieszczane w grobowcach egipskich i rzymskich były znakiem nadziei na powrót do życia. Kojarzono je również z płodnością, urodzajem, bogactwem i szczęściem. 

Nie ma się co dziwić, że niepozorne jajko stało się symbolem tak chętnie wykorzystywanym w sztuce. Jeszcze przed Chrystusem pojawiało się ono w mitach greckich. Owidiusz w “Metamorfozach” opisywał historię Ledy, żony króla Sparty Tyndareosa. Według legendy w dziewczynie zakochał się Zeus, który by ją posiąść zamienił się w łabędzia i uwiódł kobietę. Po tym akcie Leda wydała cztery jaja, z których przyszło na świat czworo dzieci: Kastor, Polluks, Helena i Klitajmestra. Leda z łabędziem była niezwykle popularnym motywem malarskim w okresie renesansu.

 

Cesare de Sesto wg szkoły Leonardo da Vinci, Leda z Łabędziem, 1505-1510

 

Sztuka chrześcijańska również często korzysta z symbolu jajka. Jednym ze słynniejszych przykładów jest obraz autorstwa włoskiego malarza Piera della Francesca, zatytułowany “Madonna z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych”. Nad głową Matki Bożej zwisa strusie jajo, co symbolizować może cykliczność życia wyznaczoną narodzinami i śmiercią. Co ciekawe, w średniowieczu strusie jaja często gościły w kościołach – robiono z nich relikwiarze albo wieszano pod sufitem, blisko ołtarza – jako znak bożego miłosierdzia.

 

Piero della Francesca, Madonna z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych, 1472-1474

 

Ciekawa historia opisuje również genezę kolorowania jajek na Wielkanoc. Na ikonach przedstawiających świętą Marię Magdalenę wielokrotnie ujrzeć można w dłoni kobiety czerwone jajko. Związane jest to z legendą, według której kobieta odwiedziła cesarza Tyberiusza, aby opowiedzieć o śmierci i zmartwychwstaniu Zbawiciela. Tyberiusz zakpił, że powstanie człowieka ze zmarłych jest mniej więcej tak prawdopodobne jak to, że jajko, które Maria Magdalena trzyma w dłoni, stanie się czerwone. Jakież było jego zdziwienie, gdy trzymane przez świętą jajo nabrało krwistoczerwonej barwy, symbolizującej przy okazji krew przelaną przez Chrystusa za ludzi na krzyżu. 

Sama sztuka ikonopisarstwa od technicznej strony również związana jest z jajkami. Do namalowania ikony w technice temperowej jest bowiem niezbędne żółtko jajka – z niego przygotowuje się emulsję spajającą pigment. Przywołuje to na myśl kolejny symbol – żółtko niczym Chrystus w łonie matki, będący symbolem nowego życia i Zmartwychwstania.

 

Viktor Mikhailovich Vasnetsov, Maria Magdalena (z Soboru św. Włodzimierza w Kijowie), II poł. XIX w.

 

Dla niektórych artystów jajko przerodziło się niemal w obsesję. Do miłośników jajecznej symboliki należał Hieronim Bosch – renesansowy spec od ukrytych znaczeń i fantastycznych wizji. W obrazie “Ogród rozkoszy ziemskich” przedstawił potwora z ciałem przypominającym skorupę nadtłuczonego jaja. Wokół szaleją demony i buchają ognie piekielne, a wewnątrz przedziwnego jaja trwa bankiet grzeszników. Kiedy na początku XX wieku malarstwo Boscha oczarowało surrealistów, motyw jajka ponownie stał się niezwykle popularny.

 

Hieronim Bosch, Ogród rozkoszy ziemskich (detal), 1503–1515

 

I tu przechodzimy do niekwestionowanego lidera w plebiscycie na największego entuzjastę jajka – jest nim Salvador Dalí, jeden z najbardziej znanych surrealistów wszechczasów. Twierdził, że sam „wykluł się z jajka”, czego również dokonywał podczas artystycznych happeningów. Na jego obrazach jaja pojawiają się w setkach odsłon: całe i stłuczone, surowe i sadzone lub w formie pokruszonych skorupek. Są znakiem stworzenia, symbolem erotycznym, oznaczają narodziny i śmierć, bezlitosny upływ czasu. W tym bowiem objawia się malarski sukces jaj – katalog ich znaczeń jest tak szeroki, że stanowią niewyczerpalną inspirację dla artystów.

 

Salvador Dalí wykluwający się z jajka

 

 

źródła:
https://www.weranda.pl/sztuka/rynek-sztuki/jaja-i-sztuka,
https://www.instagram.com/lasamolyk/.

Więcej od autora

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Zobacz także

Najnowsze

Darmowe studia do zdobycia! Wydłużono termin składania prac w konkursie „Dom Kopernika”

Termin składania prac w konkursie "Dom Kopernika", zorganizowanym przez Szkołę Główną Mikołaja Kopernika, został przesunięty na 10 marca. Organizatorzy zapraszają wszystkich ambitnych młodych ludzi,...

Praca przyszłości, czyli jak zaprojektować swoją drogę zawodową? Nowy raport Biura Analiz Centrum Grabskiego

Jakie zawody znikną, jakie staną się "trendy"? Co warto studiować by nie martwić się o pracę w przyszłości? Które specjalności będą szczególnie dobrze płatne,...

Sztuczna inteligencja jako pomoc w nauce języków obcych – jak uczniowie i nauczyciele wykorzystują AI?

W dzisiejszych czasach naukę języka angielskiego dzieci rozpoczynają od najmłodszych lat. Jako lingua franca język ten jest niezbędny dla swobodnej komunikacji za granicą i...

Nowa kartka w piłce nożnej! Zmiany tuż tuż


W niedalekiej przyszłości będziemy świadkami kolejnej piłkarskiej rewolucji. Międzynarodowa Rada Piłki Nożnej chce wprowadzić nową sędziowską kartkę o kolorze niebieskim. Czemu ma służyć? Poniżej...

Wypij kawkę w towarzystwie kota, czyli kocie kawiarenki

W ostatnim czasie wielką popularność zyskują kocie kawiarnie, gdzie w towarzystwie miauczących czworonogów można wypić kawkę, herbatkę i zjeść coś słodkiego. Inicjatywa zrodziła się w...

Jak e-sport stał się polem do hazardu dla młodych graczy

Gry komputerowe nie są już tylko formą rozrywki, ale również sposobem na zarabianie pieniędzy. Znaczący wzrost popularności skinów do gier, zwłaszcza takich tytułów jak...

Jeśli posiadasz te monety z czasów PRL-u jesteś bogaty! 

Czy zastanawiałeś się kiedyś co ze starymi monetami z czasów PRL-u, którymi płacili nasi rodzice i dziadkowie?  Jeśli jesteś ich posiadaczem, to może oznaczać, że...

Kilka zdań o pokoleniu Z i „Gangu Albanii” czyli mądry Polak po szkodzie?

W ostatnich dniach spora część internautów oraz mediów emocjonowała się skandalicznym zachowaniem muzyka, znanego szerszej publiczności jako „Popek”. Jego ordynarny występek został zarejestrowany na...